Πού είναι η Νοημοσύνη στην Τεχνητή Νοημοσύνη;

Οι καινοτόμες τεχνολογίες στο σχολείο, αν δεν υπάρχει εμπειρία στον χώρο της εκπαίδευσης, για να τις ισοσταθμίσει, είναι χάσιμο χρόνου. Το ίδιο ισχύει και για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Τα ρομπότ ίσως μπορέσουν να αντικαταστήσουν τους οδηγούς αυτοκινήτων, αλλά η ασφαλής οδήγηση δεν ταυτίζεται με τη διδασκαλία. Αν κάποιος πιστεύει το αντίθετο, αποδέχεται την υπερβολική δημοσιότητα που συνοδεύει την τελευταία μόδα στην τεχνολογία της εκπαίδευσης, την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο συγγραφέας και γλωσσολόγος του πανεπιστημίου του Cambridge, Άντι Μάρτιν, έγραψε πρόσφατα ένα άρθρο για την εφημερίδα «The Independent», όπου εύστοχα συγκρίνει μία μηχανή μετάφρασης, όταν μεταφράζει από μία γλώσσα σε μιαν άλλη, με έναν άνθρωπο. Τόνισε ότι τα προγράμματα μετάφρασης, όσο έξυπνα κι αν θεωρούνται από τους κατασκευαστές τους, μπορούν να προσφέρουν απλώς ταυτόσημους ή συνώνυμους όρους. Μια σειρά λέξεων αντικαθίσταται από μια άλλη σειρά λέξεων. Ένας κώδικας δίνει τη θέση του σε έναν άλλον. Ακόμα και ένας εκπαιδευτικός που γνωρίζει μία μόνο γλώσσα ξέρει πως η μετάφραση είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτό.

Πριν από δύο δεκαετίες περίπου, σε ένα σημαντικό συνέδριο εκπαιδευτικής τεχνολογίας, άκουσα κάποιον, τον οποίο περιέγραφαν ως κορυφαίο στην καινοτομία ανά τον κόσμο, να λέει με βεβαιότητα ότι είναι θεμελιώδες για τους εκπαιδευτικούς να καινοτομούν. Από τότε οι εκπαιδευτικοί έχουν συνηθίσει να ακούνε από ανθρώπους που δε διδάσκουν ότι πρέπει να κάνουν κάτι πολύ πιο σημαντικό από το έργο που έχουν ουσιαστικά εκπαιδευτεί να επιτελούν.

Περίμενα σεμνά τη σειρά μου και, τελικά, τον ρώτησα αν θεωρεί πως η καινοτομία είναι πάντα καλή. Φάνηκε να αιφνιδιάστηκε με την ερώτησή μου και λίγο αμήχανα μου απάντησε: «Υποθέτω πως ναι. Δεν το έχω σκεφτεί ποτέ πραγματικά». Αυτό δηλώνει πώς έχει λειτουργήσει συλλήβδην η βιομηχανία της τεχνολογίας από τη στιγμή που μπήκαν οι υπολογιστές στις αίθουσες διδασκαλίας… κυριολεκτικά, χωρίς να σκέφτεται.

Είχα αρχίσει να πιστεύω πως, επιτέλους, θα ακούγαμε έξυπνους ανθρώπους να πραγματεύονται τι μπορεί και τι δεν μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία σε εκπαιδευτικούς και σχολεία. Αλλά ένα μικρό αρκτικόλεξο, Τ.Ν. (Τεχνητή Νοημοσύνη), δύο αθώα μικρά σύμφωνα, τα οποία, όταν συνδυάζονται, υποτίθεται πως θα έπρεπε να σφύζουν από νόημα, αναζωπύρωσαν την εμμονή ότι η τεχνολογία μπορεί να φέρει επανάσταση στην εκπαίδευση. Έχω ήδη καθίσει σε ένα στρογγυλό τραπέζι συζήτησης για το θέμα και η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη από τόσες αερολογίες που ένιωθα την ανάγκη να ανοίξω το παράθυρο, Γενάρη μήνα. Τον Μάιο θα αποτελώ μέλος της επιτροπής ειδικών στο εαρινό συνέδριο διευθυντών σχολείων, που θα πραγματοποιηθεί στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. Το θέμα του θα είναι: «Τεχνητή Νοημοσύνη και Εικονική Πραγματικότητα στην Εκπαίδευση».

Ένας λόγος που έγινα πιο αισιόδοξος ήταν επειδή το Τμήμα Διεθνούς Ανάπτυξης (DFID) του Ηνωμένου Βασιλείου σχεδιάζει να δημιουργήσει κάτι που θα ευνοήσει όλα τα σχολεία του κόσμου. Προσπαθεί να εξασφαλίσει ένα παγκόσμιο ερευνητικό κέντρο με στόχο την εμβριθή αξιολόγηση της εκπαιδευτικής τεχνολογίας, που θα καταλήξει σε ένα ατράνταχτο σύνολο τεκμηρίων σχετικά με το «τι λειτουργεί, σε ποια πλαίσια, γιατί, πώς και για ποιον». Είκοσι χρόνια μετά, αλλά, υποθέτω, κάλλιο αργά παρά ποτέ.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, το Τμήμα Διεθνούς Ανάπτυξης (DFID) δε δίνει έμφαση στην αναγκαστική παροχή συσκευών υπολογιστών καθώς και λογισμικών στα σχολεία, είτε αυτά καταλαβαίνουν περί τίνος πρόκειται, είτε όχι. Αυτή τη φορά ψάχνει για αξιόπιστη, υψηλής ποιότητας έρευνα και αξιολόγηση της υπάρχουσας και της μελλοντικής εκπαιδευτικής τεχνολογίας, σε τοπικό επίπεδο, των αναπτυσσόμενων χωρών. Πολλές κυβερνήσεις διεθνώς έχουν δαπανήσει χρήματα αλόγιστα στην εκπαιδευτική τεχνολογία, η οποία, ωστόσο, δεν έχει συμβάλει καθόλου στη βελτίωση της διδασκαλίας και της μάθησης. Χαίρομαι τουλάχιστον, που κάποιος στην Αγγλία συνειδητοποίησε πως μπορούμε και οφείλουμε να κάνουμε κάτι καλύτερο.

Η βιομηχανία της τεχνολογίας στην εκπαίδευση χρησιμοποιούσε πάντοτε έξυπνους τρόπους προώθησης, για να αυξάνει τις πωλήσεις της στην αγορά. Προγράμματα και όροι, όπως «ψηφιακοί ιθαγενείς», «μάθηση του 21ου αιώνα», «ανεστραμμένες τάξεις», «ψηφιακό χάσμα» (digital natives, twenty-first century learning, flipped classrooms, digital divide) αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο εξειδικευμένοι επαγγελματίες του μάρκετινγκ αξιοποιούν το χάσμα που υπάρχει ανάμεσα σε αυτό που γνωρίζουν και κάνουν οι δάσκαλοι μιας τάξης και σε αυτό που εξωτερικοί παράγοντες, όπως επιχειρήσεις, κύκλοι συμφερόντων και ΜΚΟ (μη κυβερνητικές οργανώσεις), θέλουν να τους επιβάλουν. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι απλώς το πιο πρόσφατο, αυταπόδεικτα αποτελεσματικό σύνθημα που υιοθετήθηκε με ενθουσιασμό από αυτούς τους ενδιαφερόμενους εξωτερικούς παράγοντες.

Μιλώντας με μία φοιτήτρια που παραδίδει διαδικτυακά μαθήματα μαθηματικών και φυσικής, κυρίως σε παιδιά των οποίων οι γονείς πιστεύουν ότι αυτό που τους προσφέρει το σχολείο σε αυτά τα δύο μαθήματα δεν είναι αρκετά εξειδικευμένο, κατάλαβα πόσο περίπλοκη είναι η προσπάθεια αποτελεσματικής χρήσης της τεχνολογίας στη διδασκαλία. Ολοφάνερα η φοιτήτρια ήταν εξαιρετική στη διαδικτυακή διδασκαλία, καθώς βαθμολογήθηκε και από τους 77 πελάτες που μπήκαν στη διαδικασία της βαθμολόγησης με πέντε αστέρια. Αλλά το πιο σημαντικό, όπως είπε,  ήταν πως ο τρόπος με τον οποίο διδάσκει αποκαλύπτει ότι μόνη η τεχνολογία δεν μπορεί να «μεταμορφώσει» την εκπαίδευση.

Μου εξήγησε πως, όσο δίδασκε ζωντανά, με τη χρήση υπολογιστή, βίντεο και πληκτρολογίου, βρέθηκε να συνδέει τη μία γνώση με μία άλλη. Παρόλο που δούλευε διαδικτυακά, άκουγε προσεκτικά τους μαθητές της και με τη βαθιά γνώση της στο αντικείμενο διδασκαλίας μπορούσε να οδηγηθεί στους σωστούς συνδυασμούς προσπαθώντας να λύσει τις απορίες τους. Επινοούσε αυθόρμητα παραδείγματα και χρησιμοποιούσε αναλογίες, ανταποκρινόμενη πάντοτε σε ό,τι άκουγε και έβλεπε από τους μαθητές. Κάθε εξειδικευμένος εκπαιδευτικός στην τάξη αναγνωρίζει αυτή την εμπειρία και καταλαβαίνει ότι δεν έχει καμία σχέση με την τεχνολογία. Αντιθέτως, έχει απόλυτη σχέση  με το πόσα ο ίδιος γνωρίζει επάνω στο θέμα.

Δεν έχω καμία αντίρρηση να σχεδιάσει κάποιος ένα τρακτέρ που θα οδηγείται όχι από κάποιον αγρότη αλλά από έναν απομακρυσμένο δορυφόρο και θα οργώνει μεγάλες εκτάσεις χωραφιών με ακρίβεια χιλιοστού. Μπορώ ακόμη να δεχτώ την ιδέα ότι κάποια μέρα θα υπάρχουν αμάξια χωρίς οδηγό, μποτιλιαρισμένα σε εθνικές οδούς, που, με κάποιον τρόπο, θα αποφεύγουν με ασφάλεια το ένα το άλλο ή, ενίοτε, κάποιο άγριο ζώο με τάσεις αυτοκτονίας.

Όμως, δε μ’ ενδιαφέρει πόση «νοημοσύνη», σύμφωνα με ομάδες πωλήσεων ή με αυτούς που ισχυρίζονται ότι προβλέπουν το μέλλον, εδρεύει στους επεξεργαστές των υπολογιστών ή υποστηρίζει αλγορίθμους που δεν καταλαβαίνουν ούτε οι ίδιοι. Το μοναδικό ανθρωπογενές κατασκεύασμα που είναι ικανό να φέρεται με σάρκα και οστά ως εκπαιδευτικός είναι ένας άλλος άνθρωπος, άντρας ή γυναίκα. Οποιοσδήποτε άντρας ή γυναίκα που έχει κάνει σωστά τη δουλειά του θα σας πει το ίδιο.

Επομένως, αυτό που νομίζω ότι πρέπει να εξετάσουμε περισσότερο -αντικαθιστώντας τους φανατικούς και ειδήμονες της τεχνολογίας, που προσπαθούν να εντοπίσουν στο μέλλον περισσότερη ανοησία και φαντασία- είναι μια αξιόπιστη ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και εμπειρίας.

Αν η εμπειρία είχε συμβουλέψει κάποιους από τους διάσημους, καινοτόμους επιχειρηματίες της Silicon Valley, ίσως να τους υπενθύμιζε πως, αν δημοσιεύσεις κάτι, φέρεις βαριά κοινωνική ευθύνη.

 

_________

Joe Nutt  (Τζο Νατ)                                                                                                               26th February 2018

Ο Joe Nutt είναι διεθνής, εκπαιδευτικός σύμβουλος και αρθρογράφος του TES. Έχει αρθρογραφήσει για τα ηλεκτρονικά περιοδικά The Spectator και το Spiked Magazine. Μετά από 20 σχεδόν χρόνια διδασκαλίας σε ποικιλόμορφους εκπαιδευτικούς οργανισμούς, όπως σχολεία που χαρακτηρίζονταν για την αυστηρή τους επιλεκτικότητα, ιδιωτικά σχολεία αλλά και δημόσια σχολεία στο κέντρο των πόλεων, τα οποία αποτελούσαν ιδιαίτερη πρόκληση για τον ίδιο, αποσπάστηκε από το Υπουργείο Παιδείας του Ηνωμένου Βασιλείου αποκτώντας ακαδημαϊκή έδρα στο City of London School. Το δεύτερο μισό της καριέρας του, λαμβάνει ενεργό ρόλο ως ανώτατος σύμβουλος στο Digitalbrain, RM, The Education Development Trust και ως εκπαιδευτικός στο Teach First. Επίσης, εργάζεται ως συγγραφέας στον εκδοτικό οίκο Macmillan. Έχοντας δημοσιεύσει εκπαιδευτικές έρευνες σε διεθνές επίπεδο αναμένεται να κυκλοφορήσει και το τελευταίο του βιβλίο, The Point of Poetry, την άνοιξη του 2019. http://www.educationthinking.co.uk/about.html